Số lần tôi góp ý rồi hỏng theo đúng một kịch bản nhiều hơn tôi muốn thừa nhận: tôi vừa nêu ra một chuyện, người kia lập tức gồng lên, và từ giây phút đó cả hai chẳng ai thật sự nghe ai nữa. Phòng thủ là phản ứng rất bình thường khi con người cảm thấy bị đe dọa, nhưng một khi nó đã trỗi dậy thì nói gì cũng không lọt tai. Dưới đây là những gì tôi rút ra được về cách làm việc cùng phản ứng đó, thay vì cố đè nó xuống.
Đừng để mình bị cuốn theo#
Khi ai đó bắt đầu phòng thủ, phản xạ tự nhiên của tôi là phòng thủ lại. Và đó chính là cách chắc chắn nhất để cuộc nói chuyện đi vào ngõ cụt. Chỉ cần tôi giữ được giọng bình thản, không khí thường sẽ tự hạ nhiệt. Cũng nên nói thẳng ra cảm xúc đang có, kiểu như “Mình hiểu chuyện này nghe có thể hơi khó chịu”, thay vì giả vờ như không hề có chút căng thẳng nào.
Nói cụ thể, và nhận đó là quan sát của riêng mình#
Góp ý chung chung dễ bị nghe thành công kích cá nhân; góp ý cụ thể thì nhắm vào một hành vi. “Lúc nào bạn cũng mắc lỗi này” khác rất xa với “Mình để ý chuyện này lặp lại vài lần rồi, và nghĩ là nên nói ra.” Câu thứ hai nói từ góc nhìn của chính mình (người ta hay gọi là “I” statement): đó là điều tôi quan sát được, tôi nói từ phía tôi, và vẫn chừa chỗ cho khả năng tôi nhìn sai.
Biến nó thành cuộc trò chuyện, đừng tuyên án#
Khi ý chính đã đến được với người kia, đặt câu hỏi sẽ hiệu quả hơn là tiếp tục khẳng định. Một câu như “Bạn thấy nhận xét đó thế nào?” cho người kia khoảng trống để suy nghĩ, thay vì chỉ biết phản ứng. Tôi cũng cố nói rõ là mình góp ý để giúp chứ không phải để chê. Nghe thì hiển nhiên, nhưng người khác đâu đọc được suy nghĩ của bạn, họ chỉ nghe được lời bạn nói. Góp ý cũng dễ tiếp nhận hơn nhiều khi đi kèm một hướng giải quyết, thay vì chỉ là một danh sách vấn đề trơ trọi. Và nếu thấy phù hợp, tôi sẽ hỏi lại xem người kia cảm thấy thế nào về chính lời góp ý vừa rồi. Một câu “Mình nói vậy có công bằng không?” giúp cuộc nói chuyện cân bằng trở lại, và cũng là cách tôi làm gương cho sự cởi mở mà tôi đang mong ở người kia.
Biết lúc nào nên dừng#
Có những lúc chẳng cách nào ở trên có tác dụng, bức tường vẫn sừng sững ở đó. Lúc ấy càng cố ép thì càng vô ích. Bạn hoàn toàn có thể tạm gác cuộc nói chuyện lại, đợi một hai ngày cho mọi thứ lắng xuống rồi hẵng quay lại. Lời góp ý thì để đến mai vẫn còn đúng.
Điều cuối cùng này là điều tôi mất nhiều thời gian nhất mới học được.